Preek van de Week – Zondag 22 november ’20 door ds. Ruth Peetoom

Lezingen: Daniël 12: 1-4 en Matteüs 24: 14 – 35

Het gaat niet goed met het klimaat, zoveel is zeker. Elke week is er weer nieuws over het afbrokkelen van de ijskap, het afsterven van koraalrif, warmterecords die gebroken worden, het verdwijnen van insecten en allerlei andere dieren. Het is heel bedreigend. Maar wat is een goede manier dat aan mensen duidelijk te maken? Om te laten doordringen dat het anders moet, dat wij het anders moeten doen? “Te veel doem kan verlammend uitpakken”, zei klimaatdeskundige Genevieve Guenther vorige week. “Maar te weinig angst zaaien is ook niet de weg.” Ze vond dat een bepaalde mate van angst, erkenning van de dreiging, nodig is. Als je dat niet vertelt, dan doe je geen recht aan de zwaarte, dan geef je teveel ruimte aan vertragende krachten en desinformatie. Maar het is ook zaak om voorbij de verontrusting perspectief te bieden, op hoe het ánders kan, hoe we beter, verantwoorder kunnen leven, hoe er toekomst is en wat we kunnen doen.

Rede over de laatste dingen

Hoe zouden de profeten dat gelezen hebben, dacht ik, en de evangelisten? Daniël, Mattheüs en de anderen. Je hebt het gevoel in een eindtijd te leven. Je hebt een belangrijke boodschap te verkondigen. Je ziet dat er grote dingen op handen zijn en je hebt de missie om de mensen daarvan te doordringen, om de dreiging, het kwaad te lijf te gaan, om dat wat heil en toekomst biedt te zién, te doen. Waakzaam zijn, alert zijn, de handen uit de mouwen steken, doen wat er gedaan moeten worden. Daar komt het op aan!

Mattheüs schrijft erover. Vlak voor de voleinding,  de grande finale van zijn evangelie. Vijf boeken van Mozes waren er nodig om duidelijk te maken wat het volk Israël van Godswege had gehoord. Vijf redevoeringen heeft Mattheüs in zijn evangelie om neer te zetten wat hij Jezus van Godswege heeft horen zeggen. Dit is de rede over de laatste dingen. “Alle stammen op aarde zullen zich van ontzetting op de borst slaan als ze de Mensenzoon zien komen op de wolken van de hemel, bekleed met macht en grote luister”. Het is een tijd van grote verschrikkingen, die verkort moet worden, want anders zal niemand gered kunnen worden, ook de uitverkorenen niet. Eén en al apocalyps is het – naar goede profetische traditie. Met een mooie inkadering – dat wel: “Pas als het goede nieuws over het koninkrijk in de hele wereld wordt verkondigd als getuigenis voor alle volken, zal het einde komen.”

Apocalyps Now

Is het beeldspraak, dit alles?  In het belang van het overkomen van de boodschap, het goede nieuws, balancerend tussen voldoende erkenning van de dreiging en het perspectief dat mensen in beweging brengt? De komst van de Mensenzoon. In joodse ogen de komst van de Messias. In de ogen van de navolgers van Christus, de evangelielezers, de wederkomst van Christus. Als Daniël schrijft over de Mensenzoon, dan heeft-ie het over wat hij gezien heeft in een nachtelijk visioen – vier dieren, vier koninkrijken die allemaal ten onder zijn gegaan, verslagen zijn, en hun tegenstrever is de Mensenzoon die recht doet aan rechtvaardige mensen – de heiligen van de allerhoogste, heten ze bij Daniël. Bij Mattheüs ook het getal vier, vier windstreken, die de Mensenzoon allemaal onder zijn hoede heeft, met ook daar uitverkorenen, rechtvaardigen die recht wordt gedaan. De macht van het kwaad wordt gebroken. Het is erg, heel erg. Maar er is een einde aan. Zodra de takken van de vijgenboom uitlopen en in blad schieten is de zomer nabij.

Ja, ook de natuur is apocalyptisch. Als de regen striemt, de takken kaal zijn, de kou onderhuids kruipt en mens en dier zich bergen, lijkt het alsof er niets meer leeft. Doods land. In Alaska is de zon van de week voor het laatst in 2020 ondergegaan – hij komt op 23 januari weer op.

” ‘t Het nog nooit, nog nooit zo donker west, of ’t wer altied wel weer licht.” Over 66 dagen, daar in Alaska. En bij ons zijn de sneeuwklokjes steeds vroeger. Dat laatste is overigens een reden van zorg, ‘een teken van de verschrikking’, maar dat terzijde.

Een apocalyps is overigens caleidoscopisch: op verschillende manieren te bekijken. Vaak is het een verwijzing naar iets wat echt gebeurt, een concrete situatie, en de verwoestende impact daarvan. Als Daniël het heeft over ‘ de verwoestende gruwel’, dan gaat het waarschijnlijk over de koning van Perzië die verslagen wordt door Alexander de Grote. Of over de strijd van de Makkabeeën tegen de wrede koning Antiochus Epiphanes, dat kan ook. Het gaat in elk geval over de opdracht om te strijden tegen het kwaad, in elke tijd opnieuw, waarbij er altijd de hulp is van God en er uiteindelijk redding is voor hen die recht en vrede voor ogen hebben. En Mattheüs heeft misschien keizer Caligula voor ogen die in het jaar 38 een gouden beeld van hemzelf in de tempel wilde laten zetten waaraan zwijnen geofferd moesten worden. Of sowieso de Romeinse bezetting en uiteindelijk de verwoesting van de tempel en de stad Jeruzalem in het jaar 70. ‘Waar een lijk is, daar zullen de gieren zich verzamelen’ staat er in onze vertaling, maar het Griekse woord betekent adelaars – de verwijzing naar de Romeinse legerstandaards. Een apocalyps, dat is een eindtijdvisioen dat mensen laat zien wat ze te wachten staat. Daarna is er een definitieve eindstrijd tussen goed en kwaad. Met de zekerheid dat het uiteindelijk goed zal komen – redding, recht, vrede – en dat het goede zal worden beloond.

Visioen als essentie

In Tijdgeest, de bijlage van Trouw, staat dit weekend een indrukwekkend interview met Benjamin Ferencz, aanklager bij de Neurenberg-processen tegen de nazi’s, inmiddels 100 jaar oud. Als onderzoeker had hij na de bevrijding rondgebanjerd in de gruwel van de verschrikking van de concentratiekampen. “Law, not war”, was zijn adagium, en zijn leven lang heeft hij geijverd voor een rechtsorde die mensen overal ter wereld bescherming biedt en daarmee oorlog, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid voorkomt. Het Internationaal Strafhof is er dankzij hem gekomen. ‘Wraak is niet ons doel’, zei hij al in Neurenberg. Hij, een joodse jongen in de oorlog, heeft het voorgeleefd. De strijd tussen goed en kwaad vraagt in iedere tijd opnieuw inzet, levend vanuit het visioen van recht en vrede.

In onze dagen is er die grote, wereldwijde pandemie. Gisteren alleen al in de Verenigde Staten 200.000 besmettingen en 2000 doden. Er is de klimaatverandering met zoveel gevolgen, uitstervende dieren, orkanen, honger omdat de droogte oprukt, oorlogen om water, vluchtelingen wereldwijd. Elke tijd heeft zijn eigen eindtijd – en niemand weet waar het heengaat, we kennen, net als hen die ons zijn voorgegaan, niet de dag noch het uur.  Ook in onze tijd gaan we het kwaad te lijf met waakzaamheid, bewustzijn van wat nodig is, omzien naar elkaar, de handen uit de mouwen. In geloof en vertrouwen dat het ook bij ons van Godswege goed kan komen. Dat besef op deze zondag van voleinding, de laatste zondag van het kerkelijk jaar, op de drempel van de adventstijd als ook wij de Messias verwachten, is de essentie van het leven.

God zien

De gekozen Amerikaanse president Joe Biden heeft op zijn spiegel thuis een briefje hangen met een citaat van de Deense filosoof/theoloog Søren Kierkegaard. Biden weet van grote aanvechtingen in het leven, de grote wereldproblemen, van verdriet en lijden – ook persoonlijk. Hij verloor op jonge leeftijd zijn vrouw en kleine dochter bij een auto-ongeluk, zijn zoon Beau stierf aan kanker toen hij 35 was. In de spiegel staat “Wanneer in de donkere nacht van lijden scherpzinnigheid geen handbreedte voor zich uit kan zien, dan kan geloof God zien, aangezien geloof het best ziet in het donker.”

Vandaag de voleinding, met het visioen voor ogen. Morgen de verwachting. Maar altijd het besef, dat de duisternis het niet gewonnen heeft en niet kan winnen.

Amen.

One thought to “Preek van de Week – Zondag 22 november ’20 door ds. Ruth Peetoom”

  1. Deze keer weer live meegeluisterd. Fijn om erbij te zijn.
    Net toen ik opveerde omdat Ruth een citaat van Kierkegaard wilde noemen viel de beeldverbinding weg. Snel overgeschakeld naar het ‘alleen maar horen’, maar toen kon ik al weer naar die mooie muziek luisteren. Gelukkig, de preek staat er al op, en de citaat van Kierkegaard, die Biden thuis heeft heb ik nu ook!

    goede zondag ieder

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.