Preek van de Week – Zondag 16 mei ’21

Exodus 19, 3 – 6
Johannes 17, 14 – 26
I
Merkt u er iets van dat de wereld ons is gaan haten?
Niet de optelsom van al die goedwillende mensen – u en ik.
Maar de beweging die wij samen vormen, het Lichaam van Christus?
Wordt het gehaat?
Eerlijk gezegd merk ik het niet zo.
Ja, als je als kerkelijke gemeente de volle ruimte pakt
die de grondwet je geeft om op zondag samen te komen,
dan heb je kans dat er journalisten op je stoep staan
om irritante vragen te stellen.
Maar of je dat nou haat moet noemen?

Wij zijn trouwens meer van het enerzijds anderzijds.
Wij snappen het verlangen om te zingen
en te bidden en het woord te horen.
Maar wij begrijpen ook de verontwaardiging
van al die anderen die ook al zo lang droog staan:
theaterliefhebbers, voetbalsupporters, kroegtijgers.
Al die groepen waar de grondwet geen uitzondering voor maakt.
Zei ik nou: Anderen?
Meerdere van die petten passen u waarschijnlijk ook wel.
Mij passen ze in ieder geval allemaal.
Hang mij niet op aan die ene identiteit van kerklid.
Dan doe ik u dat ook niet aan.
Daar komt het enerzijds anderzijds vandaan.

Wordt de Nieuwe Kerk door de wereld gehaat?
Kon je maar ja zeggen,
dan was er een oorzaak buiten onszelf aan te wijzen
die de neergang van het kerkelijk leven verklaart.
Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen
dat de leegloop geruisloos is verlopen.
Gelovigen bleken prima zonder te kunnen.
Anders dan de kerk probeerde te doen geloven,
bleek het goed toeven in de wereld.
Kerkverlaters vonden er de ruimte om zich te ontplooien
en er was geen God te bekennen die strafte.
Ook wie gebleven zijn, of terug gekomen,
mét de enkeling die zomaar eens binnen liep en besloot te blijven,
ze zullen niet zo snel zeggen dat ze niet van deze wereld zijn.
Oké, het leven is complex
en een beetje troost op z’n tijd is geen overbodige luxe.
Maar om nou te zeggen dat je daarmee niet meer van deze wereld bent?
De kerk is eerder een hulplijntje om het leuk te houden.
Want vermoeiend is de wereld zeker.
Dat is het enige verschil met de kerkverlater.
Die heeft besloten dit hulplijntje niet meer nodig te hebben.
Er zijn ook andere manieren om lijf en ziel tot rust te laten komen.

Trouwens, de wereld gooit zelf ook lijntjes uit naar de kerk.
De kerk reageert met gepaste trots
als de plaatselijke overheid in haar een mogelijke partner ziet
in de strijd tegen eenzaamheid of armoede.
En dat zovelen dit huis weten te vinden
als een plek die inspireert en beschutting biedt,
dat doet ons ook wel wat.
Naast de huurpenningen die het oplevert.
Nee, we kunnen niet zeggen dat de wereld ons haat.
De Nieuwe Kerk is van de wereld.
En daar schaamt ze zich niet voor.

II
Maar wat bedoelt Jezus dan als hij zegt:
‘Ik heb hun uw woord gegeven, en de wereld is hen gaan haten.’?
Het Johannesevangelie is voer voor diepe denkers.
Alleen dat begin van dit evangelie al:
‘In het begin was het Woord,
het Woord was bij God en het Woord was God.’
En zet dat eens af tegen het begin van het Lucasevangelie
met dat verhaal van Maria, Jozef en het kind
tussen de dieren in een stal.
Dan lijkt het Johannesevangelie wel hogere wiskunde.
‘Je gaat het pas zien als je het doorhebt,’ zei Johan Cruijff.
Vind je het gek dat zulk onnavolgbaar gegoochel met het hogere
weerstand oproept?, denk je dan.
Bij Johannes lijkt het geloof tegenover het alledaagse te staan.
Gestoei met een eeuwige waarheid.
Voer voor fijnproevers.
‘Ik heb hun uw woord gegeven, en de wereld is hen gaan haten.’
Het Woord met een grote W was de oerknal van die tijd.
De Logos.
Het goddelijk principe, oorsprong van alle dingen
dat alles in een logisch verband zet.
‘Ik heb hun uw Woord, uw Logos, gegeven,’ zegt Jezus.
Is het dát woord waar Jezus het over heeft?

Nee. Johannes en Jezus zijn kinderen van Israël.
Ze zijn niet opgevoed met goddelijke principes en eeuwige waarheden.
Ze zijn opgevoed met de Thora.
Woorden die richting geven aan mensen
die geloof hechten aan de droom van de Ene –
een vernieuwde hemel en een vernieuwde aarde
waarop de gerechtigheid woont.
Woord is Dabar in de taal van Israël.
Woord en daad ineen.
Het wil niet in stand houden maar veranderen.
Het wijst niet terug naar een oerprincipe.
Maar het spreekt ons aan en duwt ons vooruit.
Het maakt ons gereed voor Gods nieuwe toekomst.
Woorden als een veranderende kracht.
Niet bedoeld om het heilige te conserveren
in boeken vol eeuwige waarheden.
Nee, het heilige ís de verandering
waarin zomaar ineens een nieuwe hemel en een nieuwe aarde oplichten
midden in het alledaagse.
Daarvoor zijn er woorden.
Daarvoor zijn er de verhalen.
Daarvoor zijn de geboden.
En de grootste daarvan is de liefde.

Daar kun je ook weer een eeuwig principe van maken
of een vlucht uit de werkelijkheid,
maar die klip hebben we vorige week zondag al omzeild
toen we het gebod van Jezus, ‘Blijf in mijn liefde’,
leerden verstaan vanuit de Thora.
‘Iemand die als vreemdeling in jullie land verblijft,
mag je niet onderdrukken.
Behandel vreemdelingen die bij jullie wonen
als geboren Israëlieten.
Heb hen lief als jezelf,
want jullie zijn zelf vreemdelingen geweest in Egypte.
Ik ben de Ene, jullie God.’ (Lev. 19, 33 – 34)

Deze oude woorden komen hoogst ongemakkelijk bij je binnen.
Ze mogen dan oud zijn, ze zijn niet van gisteren.
Ze doen er toe. Ook als je er geen raad mee weet.
Ze zijn Dabar, meervoud Debariem.
Ze zijn er om te doen.
Niet om bij weg te dromen.
Of om weg te redeneren.
Liefde is een synoniem voor solidariteit.
Solidariteit niet als een principe of als ideologisch uithangbord.
Solidariteit als presentie van God in het onherbergzaam hier en nu.
We hebben steeds meer moeite mee om er vorm aan te geven.
De leefwerelden van arm en rijk drijven steeds verder uit elkaar.De Thora houdt ze bij elkaar.
God brengt ze bij elkaar.
In zijn appel.
In haar presentie.
De Thora doen en in Christus’ liefde blijven, het kán!
Ondanks de toenemende tweedeling.
Want God is geen principe maar levende werkelijkheid

III
Maar hoe zit het dan met die wereld in het Johannesevangelie?
Het lijkt toch echt de neus op te halen voor die wereld.
Volgelingen van Jezus zijn niet van deze wereld.
Ze worden die wereld wel ín gezonden,
maar dan toch als een soort aliens, lijkt het wel.
En dat klopt ook.
Johannes gebruikt het woord Kosmos voor wereld.
Vergeet even al uw associaties bij dat woord,
want het gaat hier niet over het uitdijende heelal.
Kosmos is bij Johannes de wereldorde.
Alles hangt met alles samen in een eeuwig evenwicht.
Zoals het gaat, zo hoort het te zijn.
Het wereldrijk dat aan de macht is heeft de roeping
om die wereldorde te bewaken.
In Johannes’ dagen was dat de Pax Romana
Een mooie term voor een gewelddadig regime
De Kosmos heeft een goddelijke oorsprong, dacht men.
De Logos.
Het basisprincipe.

Gelovigen zijn aliens.
Niet omdat ze hun kerk zien als de laatste vluchtheuvel
in de wereldwijde poel des verderfs.
Nee, ze zijn aliens omdat ze niet geloven
in een onveranderbare wereldorde.
Ze hebben weet van Gods geboden,
die beloven dat het oude bezig is voorbij te gaan
en dat het nieuwe er aan zit te komen.
Ze hebben weet van een levende Heer,
die deze verscheurde wereld niet heeft opgegeven maar lief heeft.
En die in die liefde de wereldorde openbreekt.
U bént niet van deze wereldorde.
Ja, u zit er in verstrikt, net als iedereen.
Maar u bént er niet van.
In elke ontmoeting over de kloof heen
van arm en rijk en van zwart en wit,
dient zich Gods nieuwe orde aan.
In de harde woorden die er vallen.
In de pijn die wordt uitgesproken.
In de wil dat het anders zal zijn.
En bovenal in de erkenning
dat deze wereldorde een gedeeld probleem is.

De armoede in deze stad
is niet het probleem van mensen die geen kant op kunnen
en die gek worden van de onmogelijke opgave om rond te komen.
En het isolement van nieuwkomers is niet hun probleem
dat wij met ons goede gedrag moeten oplossen.
Het is ons aller probleem.
Dat van hen en dat van jou.
Zo is ook de presentie van Christus niet jouw kerkelijk feestje,
maar de gedeelde hoop dat een andere wereldorde aanstaande is.
Een die zich aandient als wij met de mond vol tanden staan
bij verhalen die ons worden toevertrouwd over de kloof heen
en die ons bewust maken van ons eigen tekort.
Misschien op een heel ander vlak, maar toch.
Waar ongedachte vriendschappen ontstaan over de kloof heen,
daar is Christus de ongedachte derde.

‘Ik bid niet of u hen uit de wereld weg wilt nemen,’ zegt hij,
‘maar of u hen wilt beschermen tegen het kwade’
Wat is dat kwade anders dan de acceptatie
en de bevestiging van de kloof
door te doen alsof die er niet is?
Waarbij we niet alleen met de rug naar de ander komen te staan,
maar ook met de rug naar Christus.
Hoe vaak we hier zijn naam dan ook nog zullen bezingen.

IV
Hoe onze gemeentes in de nabije toekomst
het geloof ook zullen vormgeven,
laten het plekken worden
waar een voorschot wordt genomen
op Gods vernieuwde hemel en een vernieuwde aarde.Laten het vrijplaatsen zijn
waar de kloof tussen arm en rijk
en de kloof tussen zwart en wit
worden opgeheven, hoe voorlopig ook.
Daar is meer voor nodig dan goede voornemens en een goed hart.
Daar is geloof voor nodig,
daad-werkelijk geloof,
dat deze wereldorde er niet is om braaf te accepteren.
Met opgestroopte mouwen en met een opgepoetst hart
gaat het ons niet lukken de ban te breken.
Alleen met het opgeven van al onze privileges
kunnen we een andere wereld omarmen,
in het geloof dat Christus daad-werkelijk in ons midden is
als Heer van deze wereld
en in het vertrouwen dat we in zijn liefde kunnen wonen.

2 gedachten over “Preek van de Week – Zondag 16 mei ’21”

  1. mooie mensen zijn niet afhankelijk
    van geld
    van erkenning
    van afkomst
    van werk
    van huidskleur
    van uiterlijk
    van gezondheid

    mooie mensen
    vergelijken niet
    sluiten niet buiten
    denken niet in wij en zij
    oordelen niet

    mooie mensen
    hebben vrede
    in zichzelf en met de ander

    ik verlang er naar een mooi mens te zijn

  2. Het was heel fijn na een half jaar weer tussen de mensen te zitten, en de dienst mee te maken. En zeker ook om mensen weer eens te spreken. En van begin tot eind was mijn aandacht erbij 🤗.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.