Preek van de Week – Zondag 16 augustus ’20

Jesaja 56, 1 – 7
Matteüs 15, 21 – 28

I
Daar ligt ze. Voorover. Languit voor de voeten van Jezus. Zoals een priester tijdens de wijding. Zij ging ze allemaal voor. Alleen dan zonder kerkmuren en een dak, die de heilige ruimte beschutten en afgrenzen van de wereld buiten. Ze ligt voorover in het stof tussen de stenen. Nee, de wereld is geen opgemaakt bedje. ‘Het leven is een gedoetje,’ zei René Gude, de overleden denker des vaderlands. Voor een priester is dat niet anders. De kerkvloer is hard. Minder stoffig en zonder scherpe stenen. Maar het blijft een gedoetje. Het gaat er hooguit wat ordelijker aan toe dan toen daar. De kerk heeft een orde van dienst. Dat is wel zo rustig.

Daar ligt ze. Wat is het nou? Is ze neer gevallen in aanbidding of is ze wanhopig? Een mens doet de gekste dingen als hij de controle over het leven kwijt is. Ik herinner me nog goed hoe mensen zich schaamden over hun gedrag na de ontploffing van de vuurwerkfabriek in Enschede. Weg was alle decorum, in één grote klap. Ja, wat is het nou – aanbidding of wanhoop?

Het woord dat gebruikt wordt suggereert dat het beide tegelijk kan zijn. Dat komt ons wat vreemd voor. Knielen komt dan nog het dichtst in de buurt. Een mens kan van wanhoop door de knieën gaan. In een katholieke kerk hangen daar vóór je van die vilten matjes, om juist níet wanhopig te worden als je knielend in de bank aan het bidden bent. En in Pinksterkerken kunnen gelovigen in de Geest vallen. Heel lijfelijk. Maar ook dat heeft met wanhoop weinig te maken. In de Nieuwe Kerk blijven we gewoon zitten als we bidden. Handen gevouwen, ogen dicht. Als we al wanhopig zijn, hopen we niet dat iemand het aan ons ziet. Dat is iets tussen jou en jouw God. Privé.

II
Daar ligt ze. Allesbehalve privé. Het is allemaal zo gênant. Dat was het al. Ze hadden de wijk genomen naar de gebiedsdelen van Tyrus en Sidon – Jezus en zijn leerlingen. Het huidige Libanon, uw weet wel. Net even onder Beirut. Daar kun je verwachten dat het gênant wordt. Maar ja, ze moesten toch ergens heen nadat Jezus in eigen huis dingen had gezegd die daar gewoon niet pasten. Hij had echt buiten de lijntjes gekleurd. En dan is dit de consequentie: een vrouw die daar naar buiten komt en het op een schreeuwen zet als ze hem ziet. Schreeuwen heeft iets ongerichts. Iedereen hoort het. En dat geeft jou weer de kans om een andere kant op te kijken en te doen alsof het niet voor jou bestemd is. Want wat moet je ermee?

In dit geval vindt het schreeuwen richting. Het weet waar het naar toe moet. ‘Ontferm u over mij, heer, zoon van David; mijn dochter wordt kwaadaardig door een demon bezeten!’ Het is met dit schreeuwen al net als met wat zij straks zal doen. De woorden gooien zich in zijn richting. Geen kerkmuren die ze tegenhouden. Hij had immers moeten uitwijken naar buiten de vertrouwde kaders. Hoe ongemakkelijk allemaal. De leerlingen proberen te redden wat er te redden valt. Ze komen naar Jezus toe. Ze smeken hem – het is bijna bidden – ‘maak u van haar los, want zij schreeuwt ons achterna!’

Kijk, daar heb je nou geen last van als je in je eigen bubbel blijft. Dan kun je gewoon je fatsoen houden en ongestraft doen alsof het niet voor jou bestemd is. Maar nu: ‘maak u van haar los!’ Dat is geen zachtzinnig woord. Het is niet met aandacht en met zachte stem je eigen intieme ruimte bewaken – ‘niet doen.’ Het is iemand van je afschudden, zoals je ongedierte van je afslaat. Ja, je moet wat als het onbeschermd op je af komt.

Wat ze schreeuwt is een regelrecht Kyrie. Dat wij een Kyrie hebben in onze orde van dienst, hebben we ook aan haar te danken. Die schreeuw uit de wereld, om de wereld – ‘Heer, ontferm u!’. Het is een wonder dat de kerkmuren deze schreeuw niet tegen weten te houden. Ook al proberen we die zondag aan zondag nog zo te fatsoeneren. Het lukt ons niet om haar af te schudden. En dat heeft alles te maken met hem, die wij als Heer belijden. Wie Jezus als Heer belijden, die weten dat heel deze bezeten wereld – jij incluis – zijn bestemming vindt in hem. Het zal ons nooit meer lukken om kerkmuren geluidsdicht te maken en te doen alsof er een binnen en een buiten bestaat. De hele wereld is zijn wereld. Dachten we nou echt dat wij als kerk iets in huis hebben wat de wereld niet in huis heeft? Wij zíjn de wereld. Wij horen bij de gebiedsdelen van Tyrus en Sidon. Omdat hij buiten de lijntjes kleurde en de wijk moest nemen, daarom hebben wij hem leren kennen. Mazzel tov! Gewoon geluk gehad.

Hij is er een uit Israël. Israël keert zich in hem binnenstebuiten. Zonder het debat met zijn broeders op het scherpst van de snede over rein en onrein, over binnen en buiten, was de beweging die hij maakt er niet geweest. Het wordt een pijnlijke uittocht uit het vaderhuis. We zijn nog maar aan het begin van het verhaal. Het moet nog gebeuren. ‘Ik ben slechts uitgezonden tot de verloren schapen van het huis van Israël,’ antwoordt hij haar. En zo ís het. Maar door haar zal hij ontdekken  dat het huis van Israël zich zal uitstrekken tot de einden der aarde.

III
Daar ligt ze. Bijtend in het stof. Wanhopig. Maar in haar wanhoop zo vasthoudend. Het weerwoord van Jezus is niet genoeg om haar stil te krijgen. Ze bidt er dwars door heen met het kortst denkbare gebed: ‘Heer, help mij!’

Wij weten ook wel dat het ‘m niet zit in veelheid van woorden. Maar dit is wel heel erg tot de kern terug gebracht. Wij houden hier van zorgvuldig gekozen woorden, die uitdrukking geven aan ons geloof in God die tegelijk verborgen en aanwezig is. Zo tot de kern terug gebracht wordt het gebed wel heel eenvoudig. Bijna gênant: ‘Heer, help mij!’ Daar heb je geen geloofsbelijdenis voor nodig. Dat kan de buurvrouw ook bidden, die nog nooit een kerk van binnen heeft gezien. Moslims en christenen in Beirut bidden het massaal. En de man, die zeker weet dat hij atheïst is, die kan het ook. Ja, wat proberen we hier eigenlijk met elkaar in stand te houden?

De vrouw laat haar wanhoop zien aan Jezus én ze werpt zich in aanbidding voor hem neer. Het is één beweging. Zeggen: ‘Jij, jij bent mijn alles. Jij bent mij heilig!’ en ‘Zie mij, zie mijn alles, waaronder ik bezwijk!’ Er wordt een woord gebruikt voor ‘helpen’, dat mij ontroert. Bij helpen denk je aan een hulpbehoevende en een helper, iemand met een tekort en iemand die het tekort kan opvullen. Maar in het woord dat hier gebruikt wordt voor ‘helpen’ zijn twee woorden samen gebracht: ‘schreeuw’ en ‘rennen’. Helpen is naar de schreeuw toe rennen.

IV
En nog is het niet gedaan. Toch heeft zij nu al gewonnen. Terwijl het laatste stukje verzet van Jezus nog moet komen. ‘Het is niet fraai het brood van de kinderen te nemen en het voor de hondjes te werpen!’ Zij heeft al gewonnen omdat ze weet van wie hij is. Hij is er een van de Ene die de schreeuw van slaven hoorde en is afgedaald om hen te bevrijden – lees Exodus. ‘Zoon van David,’ schreeuwde ze hem na. Van wie psalm 72 zingt: ‘Hij zal de redder zijn der armen, / hij hoort hun hulpgeschrei. / Hij is met koninklijk erbarmen / hun eenzaamheid nabij. / Hij helpt, met hun bestaan bewogen / die zijn in vrees verward.’

Zij heeft al gewonnen. Mét haar wanhoop. De regels van de godsdienst zullen niet bestand zijn tegen wat er zich in God zelf afspeelt: het horen van de schreeuw, doen wat nog nooit een God gedaan heeft: afdalen, nabij komen. Wat zich hier afspeelt tussen deze vrouw en Jezus, midden in de wereld, is ook een confrontatie in God zelf. De moeder in de rol van God de Vader, die de Zoon verleidt om de wanhoop en verlorenheid van de wereld tot de zijne te maken. ‘Geschieden moet aan jou zoals je wilt!,’ zegt Jezus tegen deze moeder. Ik kan niet anders dan daarin de echo horen van de bede uit het Onze Vader: ‘Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel.’

Wij hebben de neiging ons hoofd te breken over de, in onze ogen, onheuse bejegening van deze vrouw door Jezus. En er wordt in menige preek hoog opgegeven van de kracht van deze vrouw en hoe ze Jezus bekeert. Maar misschien blijven we met die uitleg te veel hangen in wat sociaal wenselijk is binnen onze bubbel en geven we te hoog op van haar strijdbare individualiteit. En dan missen we de kern: dat God zich manifesteert in deze vrouw. Niet in haar kracht, maar in haar wanhoop en in haar vasthoudende liefde voor haar kind. En dat de confrontatie tussen Jezus en de vrouw zich in God afspeelt, en dat midden in de wereld. ‘O vrouw, groot is je geloof!,’ zegt Jezus. Geloof dat nooit bezit wordt. Geloof dat meekomt met de Eeuwige die op jouw schreeuw afkomt en dat ontkiemt waar daarvoor alleen maar wanhoop was.

V
En hoe is het met u? Ik durf die vraag wel te stellen. Dit verhaal speelt immers midden in de wereld. Het is niet van toen en daar. Het speelt zich ook af in God, die nú is en altijd opnieuw naar mensen toe beweegt. Herkent u de schreeuw? Hebt u er nog een beetje fiducie in dat het goed komt? Of lukt dat alleen zolang u aan de goede kant van de streep weet te blijven? In een uiterste poging om de bezetenheid van de wereld buiten de ziel te houden?

Ik moet denken aan de beroemde woorden van de historicus Johannes Huizinga uit 1935: ‘Wij leven in een bezeten wereld. En wij weten het. Het zou voor niemand onverwacht komen, als de waanzin eensklaps uitbrak in een razernij, waaruit deze arme Europese mensheid achterbleef in verstomping en verdwazing, de motoren nog draaiende en de vlaggen nog wapperende, maar de geest geweken’. Andere tijden, zegt u. Jazeker. Niet te vergelijken met de onze. Misschien niet. Maar wel in dat ene: dat ook deze tijd Gods tijd is. Plekken als deze zijn nodig om dat steeds opnieuw te horen. Om ook zo het geloof de kans te geven om te ontkiemen tussen onze angsten en onze verwoede pogingen om onszelf te redden. Een mens heeft geloof nodig om het koppie erbij te houden en niet weg te kijken. En weet u…, het komt wel.

One thought to “Preek van de Week – Zondag 16 augustus ’20”

  1. Vanmorgen vergeten te zeggen. Mooie overdenking, zet mij aan het denken. Heel bijzonder hoe je de Kananeese hier in het middelpunt plaatst. Kyrie en geloofsvertrouwen, in haar wanhoop en aanbidding. Verbonden met hier en nu.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.