Preek van de week – 27 september 2020

Daniel 2: 1-2a en 24-49

Één van mijn meest favoriete films is de Indiase film PK (ofwel P.K.). De film verteld het verhaal van ‘PK’ een buitenaards wezen die als astronaut met zijn ruimteschip naar de aarde komt om het menselijk ras te bestuderen. Het enige wat hij als bezit mee brengt is een glinsterende ketting die dienst doet als een soort afstandsbediening, waardoor hij contact kan maken met zijn ruimteschip om weer opgehaald te worden. Maar PK is nog geen vijf minuten op aarde of zijn ketting wordt al gestolen en daarmee zijn kans om ooit nog terug te keren naar huis.

Al snel blijkt vervolgens dat zijn ketting hoogstwaarschijnlijk op de zwarte markt in Delhi is beland

en een onmogelijke zoektocht volgt. Op zoek naar informatie en mensen die hem kunnen helpen

krijgt hij steevast het antwoord:‘Dat is onmogelijk, daarvoor moet je bij God zijn!’

En dus gaat PK, zonder enige kennis van religie of rituelen, op zoek naar God in India. Een zoektocht die niet alleen zorgt voor hilarische momenten, maar die hem ook in aanraking brengt met zowel goede en behulpzame mensen, als oplichters, mensen die zich voor doen als bemiddelaars van God,

die God in hun zak lijken te hebben, of zelf God denken te zijn.

Die onmogelijke zoektocht van PK doet denken aan de opdracht van koning Nebukadnezar. We lazen hoe de koning verontrust en onzeker al zijn magiërs, tovenaars en wijzen bij elkaar roept, om hem te vertellen wat hij heeft gedroomd én wat deze droom betekent. Een onmogelijke opdracht. Zijn magiërs en wijzen waren namelijk wel getraind om dromen uit te leggen, maar om dit te doen zonder enige kennis van de droom, is als het oplossen van een puzzel met ontbrekende aanwijzingen. Terecht zeggen ze dan ook: ‘Majesteit, vertel uw dienaren uw droom, dan zullen wij hem verklaren’.

En wanneer de koning blijft weigeren om zijn droom te vertellen, roepen ze wanhopig (net zoals in het verhaal van PK): ‘wat de koning vraagt is te moeilijk, niemand zal het de koning kunnen vertellen,

behalve de goden, maar die verkeren niet onder de stervelingen’.

En juist in dat besef dat zij deze kennis niet bezitten, dat dit hun kunnen te boven gaat,

tonen de magiërs misschien wel iets van wijsheid. In tegenstelling tot de zogenaamde wijzen of godsbemiddelaars die PK ontmoette, gaan ze niet op de plek van God zitten, noch pretenderen ze die kennis te hebben. Een risico waar wij als mensen, of als kerk, nog wel eens in willen vervallen. Om te beginnen misschien al wel bij de uitleg van dit gedeelte.

Door de eeuwen heen zijn er talloze pogingen gedaan om de droom van Nebukadnezar te duiden, om de stukken van het beeld te verbinden aan verschillende koningen of perioden. Verklaringen die de wijzen niet geven, en zelfs Daniël niet. Nederigheid leren die Magiërs en wijzen van Nebukadnezar ons dus wel, ze wijzen ons er op dat we als stervelingen onszelf niet gelijk aan God dienen te plaatsen.

En toch… stoppen ze te vroeg wanneer ze stellen dat de goden niet onder de stervelingen verkeren. Dat schetst het beeld van goden die zich onttrekken aan het leven op aarde, die zich afzijdig en op afstand houden, maar zo niet de God van Israël, van Daniël.

In het gedeelte voorafgaand aan onze lezing, spreekt Daniël ervan. Hij zegt:

Geprezen zij de naam van God, van eeuwigheid tot eeuwigheid, want hij bezit wijsheid en kracht.

Hij verandert tijden en uren, hij zet koningen af en stelt koningen aan, hij geeft de wijzen hun wijsheid, en de verstandigen hun kennis.

Hij onthult diepe, verborgen dingen, hij weet wat in duister is gehuld, en het licht woont bij hem.

En Nebukadnezar zelf zegt aan het slot:

‘Het is waar, uw God is de God der goden en de Heer der koningen.

Hij onthult mysteries en daardoor hebt u dit mysterie kunnen onthullen’.

God, die er altijd al was en altijd zal zijn, die alle wijsheid en kracht bezit, is betrokken op deze wereld, God is betrokken bij zijn volk, bij Daniël, ja ook bij ons.

Dus in plaats van een wanhopige slotuitroep dat alleen God dat weet, of het idee van gebed als een soort laatste redmiddel, moedigt de tekst aan om te midden van twijfel en verwarring,  of te midden van de angst of onzekerheid die we kunnen ervaren over de toekomst, net als Daniël naar God te gaan. Vanuit het vertrouwen en de hoop dat God zich niet afzijdig houdt, maar dat de toekomst bij hem in goede handen is. Want het blijkt juist die hoop op God, de hoop op Gods koninkrijk, die centraal staan in de droom en de uitleg van Daniël.

Daniëls uitleg van de droom is geen uitgestippeld toekomstsplan, maar een boodschap van troost en bemoediging. Voor het volk toen, maar ook voor de generaties daarna, tot op vandaag de dag,

In de droom vinden we zowel een waarschuwing als een hoopvolle belofte. De droom is een herinnering voor koningen, machthebbers en zij die invloed hebben, aan God die ware koning, die koningen aanstelt en afzet. Het is waarschuwing aan hen om niet in de verleiding te vervallen zichzelf boven God en hun medemens te plaatsen en hun eigen macht en invloed te verheerlijken.

Een waarschuwing om zich niet te laten misleiden door de arrogante illusie dat zij het recht zouden hebben om goed en kwaad naar eigen inzicht te herdefiniëren. Een waarschuwing voor hen die leiding geven, binnen of buiten de kerk om niet op de stoel van God te gaan zitten, of te doen alsof zij God in hun zak hebben.

Maar die waarschuwing richt zich niet alleen op het hoogste niveau, maar klinkt ook naar ons. Het is vaak makkelijk om machtsmisbruik of onrecht in het groot aan te wijzen, maar niet zelden zijn het juist die subtiele vormen van onrecht en ongelijkheid, dichtbij huis, die minstens zo destructief zijn.

Clarice Gargard, die van de week veel in het nieuws was rondom de strafzaken die plaatsvonden tegen haar online bedreigers, schreef in een column in het NRC dat we die duidelijke vormen van racisme allemaal wel afkeuren, maar het zijn juist de alledaagse, soms subtiele, vormen van racisme  die zo ontzettend destructief kunnen zijn en diep onrecht met zich mee brengen.

Zo komt ook de vraag naar ons, als mensen gemaakt naar Gods beeld, geroepen om zoals hem te leven en lief te hebben, en zorg te dragen voor de schepping.

Waar zijn wij God uit het oog verloren of onze eigen mogelijkheden en kracht gaan overschatten? Is geloof misschien vooral iets geworden van de zondagochtend wat nog maar weinig te maken heeft met het leven van alle dag?

Heeft geluk nog iets te maken met wie we zijn in God of vooral met onze eigen inzet en succes? En zijn er momenten of plaatsen waar ons eigen belang zwaarder is gaan wegen dan dat van de ander? Ik moet denken aan de stelling die ik pas van iemand hoorde, namelijk dat in de vluchtelingencrisis onze afgoden zichtbaar worden.

Wat zijn de dingen die we koste wat het kost niet willen opgeven, zelfs wanneer dat ten kosten gaat van het gehoor geven aan onze roeping om om te zien naar wezen, weduwen en vreemdelingen?

En tot slot, hebben we niet allemaal wel eens van die momenten dat we ons denken over goed en kwaad inderdaad precies zo vormgeven dat het ons eigenlijk wel goed uitkomt. Ja, reizen met het vliegtuig is inderdaad één van de meest milieubelastende dingen die we kunnen doen, maar hè in die specifieke situatie of voor deze keer…

Zo klinkt er in de droom een waarschuwing door en die heeft die daarmee misschien ook wel iets verontrustends wanneer we dat niet serieus nemen. Maar ten diepste klinkt er in de uitleg van de droom hoop. Hoop voor hen die zelf slachtoffer zijn van machtsmisbruik en onrecht, voor hen die snakken naar vrede en veiligheid.

Hoop voor ons wanneer we verlangen naar verandering, maar hardnekkige structuren ons moedeloos maken. Wanneer de vragen rond klimaatverandering en de vluchtelingencrisis zich aan ons opdringen, en we wat willen doen, maar niet weten hoe en wat.

Daniëls uitleg van de droom laat zien, dat hoe onverwoestbaar onrechtvaardige structuren of ongelijkheid soms ook lijken en hoe uitzichtloos de situatie soms ook voelt, dat dit niet het einde is. Net als dat beeld ziet ook vandaag de dag macht en invloed er vaak indrukwekkend, glanzend en onbreekbaar uit. Maar zoals die kleine steen de berg afrolt,  het beeld verpulvert en een berg vormt,

zo zal God koninkrijk komen. Het zal de koninkrijken van deze wereld confronteren en op hun plek zetten, en de hele aarde vervullen met het genezende recht en de vrede van Gods koninkrijk.

En toch, hoe hoopvol ook, misschien verzucht u ook weleens dat er soms nog zo weinig van te zien is.

Mooie initiatieven, liefdevolle en onbaatzuchtige hulp, het lijken soms maar druppels op een gloeiende plaat.

Eigenlijk niet veel anders dan die steen in de droom, in vergelijking met het beeld stelt het weinig voor, lijkt het weinig uit te kunnen halen, maar zodra het de berg afrolt is het onstuitbaar.

Misschien is het zo ook wel met het koninkrijk van God, het begint klein, notabene bij een kindje in een stal in Bethlehem, maar tegelijk is het niet te stoppen, zelfs de dood kon het niet tegen houden.

En zo wordt het koninkrijk langzaam, maar zeker, werkelijkheid. Verandering wordt zichtbaar,

daar waar de kleinste het grootst zijn, de laatste de eersten, daar waar haat plaats maakt voor liefde, en waar ons hart zicht vult met Gods liefde en ons leven met zijn Geest.

Ruben en Homan jullie getuigde ervan hoe jullie daarvan iets in jullie eigen levens zijn gaan herkennen. Dat jullie in Jezus die verandering, die hoop en die liefde hebben ontdekt.

Maar ook in de doop zelf klinkt dat door. Daar belooft God aan ons, aan jullie, dat niet alleen de wereld, maar ook ons leven bij hem in goede handen is. De doop is een verzegeling daarvan. Het is een teken van jullie verlangen om Jezus te volgen én van Gods verlangen om in jullie leven aanwezig te zijn, en jullie steeds meer te laten toegroeien naar hem, naar zijn beeld.

Dat is lang niet altijd een makkelijke of vanzelfsprekende weg, en na de doop is dat ook niet opeens anders. Dat gaat met vallen en opstaan, maar wel met Gods belofte, dat wat hij begonnen is in deze wereld en in jullie leven, dat hij dat zal volbrengen.

Amen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.