Wo gehest du hin? – Cantatedienst op 2 mei

Kijk hier de livestream (2 mei, 17u)

Zie hieronder voor de mogelijkheid deze dienst fysiek bij te wonen.

Op 7 mei 1724 schrijft Bach voor zondag ‘Cantate’, de vierde zondag na Pasen, Wo gehest du hin? (BWV 166). Een passender zondag voor een cantatedienst is er nauwelijks. De dienst is per stream te beleven én voor dertig kerkgangers (zie aanmelding hieronder).

De uitvoerenden

Solisten en barokorkest onder leiding van Jelte Hulzebos:

  • Sopranen Cantate Consort
  • Eske Tibben – alt
  • Mattijs Hoogendijk – tenor
  • Roele Kok – bas
  • Helmut Riebl – viool
  • David Alonso Molina – viool
  • Rachael Yates – altviool
  • Vincent van Ballegooijen – hobo
  • Mathilde van Wijnen – bas de violon
  • Pieter Pilon – orgel

Voorganger is ds. Tirtsa Liefting met Mannes Hofsink als organist.

Over de cantate

Direct na zijn aanstelling als cantor van de Thomaskirche in Leipzig in 1723 begint Bach aan de eerste complete jaargang cantates. Op 7 mei 1724 schrijft hij voor zondag ‘Cantate’, de vierde zondag na Pasen, BWV 166: ‘Wo gehest du hin’. Volgens de kerkelijke kalender is dat vandaag, vandaar de keuze voor deze cantate. De naamgeving ‘Cantate’ voor deze zondag slaat op de introïtuspsalm Cantate Domino canticum novum, Psalm 98.

De evangelielezing voor deze zondag is Johannes 16, 5 – 15, waar Jezus in zijn afscheidsrede zegt: ‘…niemand van jullie vraagt: “Waar gaat u naartoe?”’ Met deze tekst opent de bas de cantate als ‘vox Christi’. De vraag vormt het uitgangspunt voor de cantatetekst; eerst als bijbelcitaat en vervolgens als vraag gericht aan ‘du’ als gelovige. ‘Mensch, wo gehest du hin’ zingt de tenor in de hierop volgende aria. Het antwoord luidt ‘Ich will an den Himmel denken und der Welt mein Herz nicht schenken’. In het aansluitende koraal klinkt de bede om deze gedachte vast te houden. In het basrecitatief wordt dat verder uitgewerkt: De vreugde in deze wereld kan snel verdwijnen, als regenwater dat wegvloeit. Het recitatief eindigt met de waarschuwende woorden: ‘So kann doch wohl in besten Tagen ganz unvermut’ die letzte Stunde schlagen’. In de altaria wordt dit laatste beaamd; de dag lacht ons toe maar ’s avonds kan het onvermoed anders zijn. In het slotkoraal klinkt de bede ‘Mein Gott, ich bitt’ durch Christi Blut: mach’s nur mit meinem Ende gut!’.

In deze eerste jaargang experimenteert Bach met de cantatevorm. In BWV 166 is de structuur als volgt: Bijbelspreuk (bas) – aria – koraal – recitatief – aria – koraal.

In het openingsdeel wordt de vraag ‘wo gehest du hin?’ schier eindeloos herhaald, 14 x in totaal (was dat niet de som van b+a+c+h?) De onzekerheid en het vragen worden zowel instrumentaal als vocaal door middel van steeds wisselende intervallen en dissonante harmonieën op het woord ‘wohin’ geïllustreerd.

De tenoraria is een reconstructie door de Neue Bachausgabe waarbij de waarschijnlijk ontbrekende vioolpartij is gebaseerd op een orgeltrio, BWV 584. Enkele opvallende elementen in het B-gedeelte zijn de lange notenwaarden op ‘stehen’ en de plotse modulatie naar Es-groot in de laatste maat, die het vraagteken onderstreept.

Aansluitend zingen de sopranen in lange notenwaarden het koraal ‘Ich bitte dich, Herr Jesu Christ’ van Bartholomäus Ringwaldt (1582). De instrumentale begeleiding bestaat uit unisono spelende viool I/II en altviool. Zij spelen een contrastrijke tegenstem ten opzichte van de koraalmelodie, die ontwikkeld is uit het openingsmotief.

Het secco-recitatief en de aria vormen een paar, want de waarschuwende woorden in het recitatief worden door de alt voortgezet. Ondanks de vermanende tekst klinkt hier een luchtige dans, vol coloraturen als kleuring voor ‘wenn das Gelücke lacht’. Bach weet op een sublieme wijze de tekst te verbinden met de klank en benut alle mogelijkheden die de barokcomponist ter beschikking staan.

Het slotkoraal, het eerste couplet van het lied ‘Wer weiß, wie nahe mir mein Ende’ van Ämilie Juliane von Schwarzenburg – Rudolstadt (1686), is een bede om Gods nabijheid aan het einde van het aardse leven.

Toelichting: Jelte Hulzebos

Aanmelden voor deze dienst

Draagt u ook bij?

We vragen ook expliciet uw aandacht voor de collecte, die direct bestemd is voor de cantatediensten. We denken aan een richtbedrag van € 10 per persoon. U kunt hier, op deze link klikken of onderstaande code scannen.

Bezoekt u voor meer informatie, ook over de solisten, cantatediensten.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.