Cantatedienst op Eerste Paasdag

Kijk hier de livestream (4 april, 17u)

Met vier solisten die tegelijk ook het koor vormen kunnen we op Eerste Paasdag een Cantatedienst per stream beleven. Zij voeren een van de eerste cantates van Bach uit, voorzover ze zijn overgeleverd: Christ lag in Todesbanden (BWV 4).

De uitvoerenden

Solisten en barokorkest onder leiding van Jelte Hulzebos:

  • Agnes van Laar – sopraan
  • Eske Tibben – alt
  • Han Warmelink – tenor
  • Jaap de Wilde – bas
  • Helmut Riebl – viool
  • David Alonso Molina – viool
  • Rachael Yates – altviool
  • Rhodes Selhorst – altviool
  • Mathilde van Wijnen – bas de violon
  • Pieter Pilon – orgel

Voorganger is ds. Evert Jan Veldman met Mannes Hofsink als organist.

Over de cantate

Bach componeerde de cantate Christ lag in Todesbanden voor zijn sollicitatie als organist in de St. Blasi­us­kir­che in Mühlhausen. Op eerste Paasdag 24 april 1707, vond het proef­spel plaats én werd deze cantate uitge­voerd. Het is een van de eerste ons overgeleverde canta­tes van zijn hand. Uit verschillende documenten blijkt echter dat Bach tussen 1703 en 1707, toen hij organist in Arnstadt was, ook al kerk­muziek heeft geschreven. Het componeren voor rouw- en trouwplechtigheden behoorde daar tot de taak van de organist.

Als basis voor cantate BWV 4 diende het Lu­ther­lied Christ lag in Todesbanden (1524), gezang 618 Liedboek. De melodie is een bewerking van de bekende Gregoriaan­se paas-sequens Victimae paschali laudes, gezang 615 Liedboek. Overigens vinden veel van de liederen die Luther maakte hun oorsprong in het Gregori­aans.

BWV 4 is een koraalcantate, wat wil zeggen dat alle strofen van het lied zijn bewerkt, per omnes versus, zoals de partituur vermeldt. Deze vorm is gerelateerd aan de koraalva­riaties in de orgelliteratuur uit de 17de en 18de eeuw. De koraalcantates van Buxtehude en Pachelbel hebben Bach als voorbeeld gediend en duidelijk beïnvloed.

De instrumentale bezetting bestaat uit een vijfstemmig strij­kersensem­ble, viool I en II, altviool I en II en continuo, orgel en bas de violon. De vier zangsolisten zingen de soli en vandaag vanwege de coronamaatregelen ook de koordelen. In een latere versie van deze cantate die Bach in 1725 uitvoerde wordt het instrumentarium uitgebreid met een zink en drie trombo­nes om de koorpartijen te versterken.

De tekst van de cantate verwijst naar verscheidene Bijbelteksten waar sprake is van het lijden van Christus en de overwinning op de dood. Gezien de symmetrische opbouw van de cantate is het aanneme­lijk dat de vierde strofe ‘es war ein wun­derli­cher Krieg’, voor Bach de kern van dit paaslied is ge­weest:

            Vers 1: koor, vers 2: duet, vers 3: solo
            vers 4: koor
            vers 5: solo, vers 6: duet, vers 7: koor.

Voor alle delen geldt dat tekst en muziek naadloos op elkaar aansluiten. Een voorbeeld daarvan in het derde vers: ‘All sein Recht und sein Gewalt; Da bleibet nichts denn Tods Gestalt‘. Op het woord ‘Gewalt’ spelen de viool I/II ruw klinkende dubbelgrepen en het continuo snelle zes­tiende noten.

Op ‘nichts’ zwijgen alle stemmen en bij de woorden ‘Tods Gestalt’ staat de tempo-aan­dui­ding Adagio, zeer rustig. Er heerst hier dan ook een stati­sche rust, gekleurd door een droefgeestige harmonie.

Ondanks de ogenschijnlijke eenvoud, gerelateerd aan de stijl van Buxtehude, weet Bach in deze cantate een geheel eigen idioom te creëren. De middelen die Bach aanwendt om de tekst te verbeelden zijn in deze cantate tamelijk sober maar juist daardoor tonen ze zijn onna­volgba­re meesterschap. Niet voor niets is deze cantate zeer geliefd onder de uitvoerenden en bij het publiek.

Toelichting: Jelte Hulzebos

Draagt u ook bij?

We vragen ook expliciet uw aandacht voor de collecte, die direct bestemd is voor de cantatediensten. We denken aan een richtbedrag van € 10 per persoon. U kunt hier, op deze link klikken of onderstaande code scannen.

Bezoekt u voor meer informatie ook cantatediensten.nl


Meer Pasen? Bekijk de diensten van de Nieuwe Kerk in de Goede Week en op Pasen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.