Preek van de Week – Zondag 23 juli ’17

1 Samuël 26, 17 – 25
Handelingen 9, 1 – 16

I
‘God ontmoeten in Paulus’. Dat gaat niet vanzelf. God ontmoeten in de vrije natuur, als de zon opkomt en de vogels wakker worden, dat is aan de meeste mensen beter uit te leggen. De religieuze ervaring van je opgenomen weten in een groter geheel. Het besef van tijd verliezen. Aan alle eenzaamheid voorbij zijn, ook al ben je alleen. Voor dat soort zaken kun je ook een aandachtig luisterend oor vinden bij mensen die niets op hebben met God en met de kerk. Maar God ontmoeten in Paulus? Dat zit onszelf ook niet lekker. God ontmoeten in de Bergrede. Of God ontmoeten in je mooiste Bijbelverhaal. Daar kunnen we ons nog wel wat bij voorstellen. Want God raakt aan het mooie, aan het goede, aan het zuivere. Toch? Daarin komt de religieuze ervaring in de natuur overeen met dat wat je kunt beleven aan de schoonheid van woorden in de Bijbel.

Nee, Paulus zit ons niet lekker. Wie het voor hem opneemt en wie zegt door hem geïnspireerd te worden, die heeft wat uit te leggen. O, ben jij er zo een? Zo’n orthodoxe scherpslijper! Jij bent zeker ook tegen een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende organen in kerk en samenleving? En jij vindt zeker ook dat homo’s er wel mogen zijn, maar dan in de kast en niet in jouw blikveld? Lekker ongenuanceerd Paulus bashen. Oké, niet helemaal eerlijk. Maar waar rook is, is ook vuur. En we hebben het toch niet allemaal verzonnen? Nee, dat klopt. Er zijn genoeg teksten in de brieven van Paulus te vinden, die als een graat in de keel in de weg zitten.

En dan dat fanatieke.. In de lezing uit Handelingen hoorden we dat Paulus de leerlingen van de Heer met de dood bedreigde. Hij blaast dreiging en moord, vertaalt de Naardense Bijbel. In de kern is Paulus zo’n onfris type waarvan we blij zijn dat die door de rechter tot flinke taakstraffen worden veroordeeld vanwege hun geblaas in de sociale media en op het internet. Ja, nog erger, eigenlijk is Paulus niet anders dan een gederadicaliseerde extremist. Zo iemand, waar je toch voor op je hoede blijft, ook al slaat hij nu andere taal uit.

II
‘God ontmoeten in Paulus’.  Waarom dat ook zo lastig is? Paulus is zo prominent aanwezig. Als hij nou gewoon de dertiende apostel zou zijn, die achteraan is aangesloten, dan was het niet zo erg. Maar zo is het niet. Ook al noemt hij zichzelf in een van de brieven een misbaksel, een ontijdig geborene. Zijn brieven zijn de oudste teksten van het Nieuwe Testament. Ze waren al bekend vóór er een Evangelie was geschreven. Ook als we hem dat niet aan kunnen rekenen, drukt Paulus zich als het ware tussen ons en de historische Jezus in. En daar zitten we niet op te wachten. We willen God is Jezus ontmoeten. Niet in Paulus.

Als we tot ons door laten dringen, dat wij nooit met het christelijk geloof in aanraking zouden zijn gekomen als Paulus er niet was geweest, dan is dat moeilijk te verteren. We lopen liever om hem heen. Terwijl dat gewoon niet gaat. En het wordt nog lastiger als we ons bedenken dat heel het weefsel van kerk en geloof hangt aan die ene schokkende ervaring van Paulus, onderweg van Jeruzalem naar Damascus. Heel het weefsel hangt aan één subjectieve ervaring. Dikke kans dat zonder die ervaring van één mens de Jezusbeweging, de aanhangers van de Weg zoals ze genoemd worden in de lezing, een beperkte stroming binnen het Jodendom was gebleven. Laat er een psychiater op los en het draadje waar alles aan hangt wordt wel heel dun.

III
Ik heb het tot nu toe over Paulus gehad. Maar in Handelingen 9 heet hij Saulus. Geen probleem, want we hebben het over dezelfde. Saulus is zijn Hebreeuwse naam in het Grieks vertaald. De stem die hij hoort in het visioen spreekt hem aan in het Hebreeuws: ‘Saul, Saul, waarom vervolg je mij? De naam Paulus is een verbastering van de naam Saulus. Paulus was een gangbare naam in de Grieks Romeinse wereld van die dagen. Vergelijk het maar met jongeren vandaag die Abdelkader of Abdelhak heten en ‘Appie’ worden genoemd. Een mooi voorbeeld van integratie. Saulus gaat dus niet Paulus heten na zijn bekering, zoals Abram Abraham gaat heten nadat hij Gods stem gehoord heeft. Saulus is gewoon Paulus. En Paulus is gewoon Saulus.

Wat is daar onderweg met hem gebeurd? Niet onbelangrijk om te weten. En niet alleen omdat dit soort ervaringen intrigeren. Maar vooral omdat heel de kerk en ons geloven er in dit geval aan lijkt te hangen.

Een gedreven jonge Joodse man wil aanhangers van de Jezusbeweging arresteren in Damascus. Hij is goed opgeleid in de Farizeese traditie. Van oorsprong komt hij uit Tarsus. Een stad in het Romeinse Rijk. Nu in Zuid Turkije gelegen. Zijn opleiding heeft hij in Jeruzalem genoten. Hij heeft gezeten aan de voeten van de Gamaliël. Niet de minste leraar. Een wijs man. Geen scherpslijper. Ten aanzien van de Jezusbeweging had hij geadviseerd: ‘Houd u afzijdig van deze mensen en laat hen begaan, want als het mensenwerk is wat ze nastreven, zal het op niets uitlopen, maar als het Gods werk is, zult u niets tegen hen kunnen uitrichten, of het zou wel eens kunnen blijken dat u tegen God strijdt.’ (Hand. 5, 38)

Blijkbaar is de jonge Saulus geradicaliseerd. Je bent jong en gedreven. Eerder vurig dan ruimhartig. Op zoek naar Waarheid met een grote W. Hij was er bij toen Stefanus werd gestenigd. Stefanus was de eerste martelaar van de Jezusbeweging. Zij, die het vonnis voltrokken, gaven hun mantel in bewaring bij de jonge Saulus.  Saulus neemt afstand van zijn leermeester en kiest de harde lijn van de hogepriester, die belang heeft grip op de zaak te houden.  Ik stel me zo voor dat de hogepriester de jonge Saulus hoofdschuddend zijn aanbevelingsbrief meegeeft, bestemd voor de leiders van de joodse gemeenschap in Damascus. Met een mengeling van goed- en afkeuring: dit is een jeugdige ijver waar brokken van komen, maar hadden we maar wat meer van zulke studenten…

IV
Wat is daar onderweg gebeurd? Dat licht. Die stem. De blindheid. Wie zegt dat het de hemel was? Wie zegt dat het echt Jezus was? De geschiedenis van de kerk is vol van dit soort claims. Kunnen wij het nemen zoals het er staat? Of is het toch iets te gemakkelijk om te zeggen: ‘En toen kwam Jezus in zijn leven en werd alles anders!’? Het krijgt toch gauw iets van dat wat tegen een kind verteld wordt als er een punt moet worden gezet: ‘Toen kwam een olifant met een lange snuit en die blies het hele verhaaltje uit.’

Persoonlijk vind ik het bevredigender om het antwoord op de vraag niet in de psychologie te zoeken of in de religieuze ervaring, maar in de bijbel zelf. Is dat sowieso niet de weg om te gaan voor de kerk? Je niet af laten leiden door religieus vuurwerk, door alle ‘Oooh’s!’ en ‘Aaah’s!’ Maar gewoon het alledaagse leven. De Bijbel blijven lezen. Bidden en het goed doen. De kerk is geen kraampje op de religieuze markt. De kerk is trouw aan het alledaagse. Is ze dat niet, dan is ze het spoor bijster.

Daarom zoek ik het antwoord in de lezing over David en Saul. De jonge Saulus is er zeker van dat hij het rechte geloof in Thora en Profeten vertegenwoordigt. Hij weet zich een burger van Gods koninkrijk, dat nog uitstaat, maar dat zeker komen zal. Met een Zoon van David op de troon in Jeruzalem. Hij zal er voor staan tot het zo ver is. En alles wat die komst in de weg staat, zal hij met hand en tand bestrijden.

Onderweg naar Damascus houdt hij de vaste gebedstijden aan. Hij mediteert. De woorden van de Schrift, die hij zo goed kent, komen voorbij. En ineens ziet hij in gedachten David voor zich. Opgejaagd door het bevoegd gezag. David staat op een rotspunt en roept de koning toe: ‘Saul, Saul, waarom vervolg je mij?’  Hij proeft die naam: ‘Saul!, Saul!’ Het kan niet anders dan dat Lucas, de auteur van Handelingen, die naam met opzet gebruikt voor Saulus in het visioen dat wordt beschreven. ‘Saul!, Saul!’ O God, het zal toch niet zo zijn… Nooit bij stil gestaan. Nooit aan willen denken. Hij is Saul. Maar dan… O God… Zijn zij van David, de mensen van de Weg? En is Jezus dan de Zoon van David? In een en het zelfde moment brokkelt alles voor hem af. Hij gaat op zwart.  Alles waar hij voor leefde, honderdtachtig graden draait het zich. Het is alsof hij in een verkeerd toneelstuk terecht is gekomen. Nee, het is alsof hij uit het toneelstuk wordt gegooid en in een groot zwart gat belandt. Hoewel er staat dat hij niet meer kon zien, moet je misschien wel zeggen dat hem nu pas de ogen open gaan. Maar wat hij voor zich ziet is één groot gat.

Er zitten meer verwijzingen naar oudtestamentische thema’s in dit verhaal. Niet alleen Saulus wordt geroepen. Ook Ananias. ‘Hier ben ik!,’ antwoordt hij. Zoals de jonge Samuël leert te antwoorden als de HEER hem roept. ‘Hier ben ik!’  En zoals Saulus twee keer zijn naam hoort roepen, zo hoorde de jonge Samuël dat ook. Een breekpunt was dat in zijn jonge leven. Voor Saulus nu niet minder. En eigenlijk was het voor Ananias niet anders. Want hem wordt het vertrouwde schema van wij tegenover zij uit handen genomen: ‘Ga, want hij is het instrument dat ik gekozen heb om mijn naam uit te dragen onder alle volken en heersers en onder al de Israëlieten.’ 

V
Er wordt gezegd dat het een heidens karwei is om gelovigen te bekeren. Maar het blijkt een bijbels karwei te zijn. De hele kerk en haar geloof blijkt niet aan dat ene spijkertje te hangen van de subjectieve ervaring van één mens. De hele kerk en haar geloof hangt aan haar roeping, die vanuit de bijbel tot haar komt. En elke keer weer nieuw is. Schokkend nieuw soms.

De kerk leeft niet van haar gedrevenheid. De kerk blijft niet op het rechte pad door alles wat ze vurig weet over God, over Christus en over de Geest. Ze leeft van wat ze niet weet. Ze kent het zwarte gat en durft er in te kijken. Ze leeft van wachten op de stem, die haar bij zichzelf wegroept om in de wereld te zijn bij hen die ook niet weten waar ze het zoeken moeten. Wachten op de stem die zegt: ‘Ga, want jullie zijn het instrument dat ik gekozen heb om mijn naam uit te dragen onder alle volken en heersers en onder al de Israëlieten. Ik zal jullie tonen hoezeer je moet lijden omwille van mijn naam.’

In de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest. Amen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.