Preek van de Week- Zondag 16 februari ’20 door ds. Alberte van Ess

Lezingen:
Exodus 2: 1-10
Mattheus 5: 17-26

Zo af en toe komt het wel eens in het nieuws voorbij. Dat er mensen zijn met dubbele nationaliteiten. Soms zelfs met dan ook twee paspoorten. Mensen die leven en geleefd hebben in totaal verschillende landen, soms zelfs van een heel ander werelddeel. Met hele verschillende culturen, andere religies en levensbeschouwingen, andere gewoontes en gebruiken. Een wereld van verschil.

Uit het bijbelboek Exodus lazen we ook over zo’n zoon van twee werelden. Mozes, wat betekent: zoon, als deel van een Egyptische naam. Zoon van  Egypte. Een belangrijke vertegenwoordiger van die wereld, de farao himself, had eigenlijk bepaald dat hij er niet mocht zijn als zoon van Israël, Hebreeuwse jongetjes moesten gedood worden. Maar vrouwen uit die twee werelden staken samen daar een stokje voor en redden zijn leven.  Ze staan gezusterlijk om zijn mandje, drijvende wieg en doodskistje, heen. Een arkje, het is hetzelfde woord als die voor de ark in het verhaal van Noach. De ark van het behoud, die het leven binnenhoudt en de dood buitensluit. En Mozes wordt uit het doodswater en het riet gered om later het volk Israël uit het doodswater en de Rietzee te redden. Zoon van Israel en zoon van Egypte. Gevoed door zijn Hebreeuwse moeder groeit de Mozes op aan het Egyptische hof.

Over de tweede Mozes lazen we in het evangelie. Tenminste zo beschouwd in het evangelie volgens Matteus, waaruit we lazen. Voor deze evangelist is Jezus de tweede Mozes. Dat heeft alles te maken met zijn achtergrond, als joodse christen. Vandaaruit had hij met het schrijven van zijn evangelie een niet eenvoudige taak op zich genomen. Hij wilde aan de ene kant de christenen uit de heidenen wijzen op het joodse erfgoed en aan de andere kant naar de joden toe het eigenlijke van het christelijke geloof beklemtonen. Daarom was het voor hem van het grootste belang te beklemtonen dat Jezus van Nazareth nooit de joodse wet, de tora, aan de kant heeft willen zetten, maar er een nieuwe interpretatie aan gaf. Een uitleg die de oorspronkelijke bedoeling van de tora recht zou doen.

De evangelist Matteus ziet het leven van Jezus als de vervulling van de Schriften. Jezus hoort helemaal thuis in de traditie van Mozes en de profeten. Jezus is de tweede Mozes. Zoals later de eerste volwassen geworden Mozes de berg Sinai opklom om daar de 10 geboden te ontvangen, zo is nu Jezus de berg opgegaan en geeft daar in een lange leerrede zijn interpretatie van de tora. En vandaag lazen we uitspraken die toch ronduit bizar en als onhaalbaar beschouwd kunnen worden. Iemand die uit woede tegen iemand anders uitvalt of hem uitscheldt moet zich verantwoorden voor het gerecht. Het zou wat zijn, als je bedenkt wat een moeite het nu kost iets als seksuele intimidatie op straat strafbaar te krijgen. Waar meer dan de helft van de vrouwen in onze hoofdstad onder te lijden heeft.

Overigens waren Jezus hoorders wellicht al eerder afgehaakt.  “als jullie gerechtigheid niet groter is dan die van de schriftgeleerden en farizeëen, zullen jullie het koninkrijk der hemelen zeker niet binnengaan.” Dat moet erin gehakt hebben bij die mensen daar aan de voet van de berg.   Sommige zijn waarschijnlijk behoorlijk onrustig geworden. Anderen dachten misschien:  nu wordt het tijd om op te stappen. Wat Jezus nu vraagt, dat is onmogelijk. Moeten we nog meer dan zij, de modelvromen? Dat kunnen we nooit.
Radicale uitspraken van Jezus, waar er nog veel meer van zijn in de Bergrede. Het is één van de redenen, waarom deze rede van Jezus bij sommige op de bovenste plank is be­land. Omdat ze er letterlijk en figuurlijk niet bij kunnen. En als het boven op de kast ligt, kom je het ook niet meer zo vaak tegen. En dat is wel zo makkelijk. Want er zijn nogal wat passages die ons behoorlijk kunnen verwarren en onrustig maken. 

Er zijn dan ook altijd vluchtroutes bedacht om aan de Bergrede te ontkomen. Het zou in eerste instantie bedoeld zijn voor Jezus eigen leerlingen en de eerste volgelingen van Jezus. En nu misschien nog voor kloosterlingen of andere excentriekelingen die hun leven aan God wijden. Voor gewone stervelingen als ons is het eigenlijk niet haalbaar.  

Toch is de bergrede voor velen ook een bron van inspiratie. Voor de eerste chris­tengemeenten was het vaak de richt­lijn voor hun leven. Het was immers de grondwet voor het koninkrijk van God, de troonrede van de Messias zelf.

En het gedeelte wat wij vandaag lazen, neemt daarin een speci­ale plaats. Het is nog al eens gebruikt als argument voor een tegenstelling tussen Jodendom en Christendom. Namelijk tussen de gerechtigheid die de joodse wet eist en de barmhartigheid  die het evangelie van Jezus Christus biedt.  In plaats van de oude wet zou Jezus hier komen met nieuwe woorden ten leven, als Hij zegt: “Jullie hebben gehoord dat destijds gezegd is…maar Ik zeg jullie nu…” En zie maar eens hoe Jezus omspringt met de wetten. Hij gooit het immers op een akkoordje met de sab­bats- en rein­heidsvoor­schriften! Aren plukken op de sabbat, omgaan met melaatsen. Met de komst van Jezus hoeft het blijkbaar allemaal niet meer zo, met al die voorschriften en de tora. Maar daarmee vergeet men dan de woorden die Jezus zelf  ter inlei­ding spreekt: “Denk niet dat Ik gekomen ben om de wet of de profe­ten af te schaffen.” Jezus houdt juist vast aan de oude tradi­tie. Zolang hemel en aarde bestaan, geldt de wet onverbreke­lijk. Nog geen jota, de klein­ste letter in het Hebreeuwse alfabet mag van zijn plaats.  Nog geen tit­tel, een streepje dat bijna alleen dient ter ver­siering van een aantal Hebreeuwse letters, een ‘haaltje’ in de Naardense bijbel, mag verdwij­nen uit de wet. Jezus is niet gekomen om de wet te ontbinden, maar om te vervullen.  

En het draait allemaal om gerechtigheid en dan niet de gewone, maar de  royale, de overvloedige gerechtigheid. 

Gerechtigheid heeft veelal de bijklank van een juridisch begrip, vrouwe justitia met de weegschaal. U herkent het plaatje wel. In het jodendom van toen had het betrekking op het doen van allerlei goede werken, om zo de geboden van de tora, de wet te vervullen. Elke ver­vulling van het gebod gold als een verdienste, voor God ver­worven. En als de som van de verdiensten in aantal de overtre­dingen van de wet overtrof, de weegschaal naar de goede kant doorsloeg, dan was je een rechtvaardige.

In het koninkrijk van God, geld echter een andere gerechtig­heid, die overvloedig is vergeleken bij die berekenende en uitgebalan­ceerde van de farizeeën en schriftgeleerden. Meer dan het gewone, een titel van een boek over de Bergrede. Het gaat om een manier van leven, die recht doet aan de wezenlijke bedoeling van de wet. Wat dat betekent illustreert Jezus met een paar voorbeel­den. Allereerst het zesde gebod: Gij zult niet dood­slaan. Je zou zeggen:  dat lijkt me al heel wat. Immers moord en doodslag genoeg om ons heen. Maar gelukkig ben ik zelf geen moordenaar. Dus dat zesde gebod zit wat mij betreft wel goed. Daar hoef ik mij geen zorgen om te maken. Als ik maar niet iemand doodsla blijf ik ook wel uit de handen van het gerecht. Maar hoe wordt het als we kijken naar de inten­tie van het gebod, de positie­ve betekenis, namelijk Gij zult elkaar de ruimte geven en het leven moge­lijk te maken. Hoe zitten we dan met die buurman, die we niet kunnen luchten of zien, of dat familielid waarmee we al jaren geen omgang meer mee hebben. Die kennis, die we liever niet meer tegenkomen. Televisieprogramma’s genoeg, die dat proberen weer aan elkaar te lijmen of er recht in te spreken. En ze eindigen ook vaak met die hele begrijpende vraag: Heeft u ook iemand, waarmee……Wie heeft er zo beschouwd niet een medemens, waar die mee in onmin leeft. Elkaar het leven zuur maken, pesten, vernederen, negeren, roddelen is dat niet even straf­baar?  

Jezus geeft met zijn voorbeelden aan dat moord en doodslag het eindpunt kan zijn van wat begon met een belediging: Niksnut, dwaas. Wie leeghoofd zegt devalueert een ander en dat zou je dan voor het hoogste joodse gerecht brengen, het Sanhedrin. Voor de luisterende aanwezige joden moet dit trouwens een idiote uitspraak zijn geweest. Zelfs moordzaken werden overgelaten aan kleinere regionale rechtbanken. Hoe absurd lijkt het dan dat men voor een veel   kleiner vergrijp, een scheldwoord, bij het hoogste hof in Jeruzalem zou belanden.  

Even absurd is het tweede voorbeeld. Wie iemand uitmaakt voor dwaas, domkop, verdient het hellevuur.  Moordenaars in het oude Israel kregen de aardse dood door steniging. Moet men voor een veel kleiner vergrijp dan een nog verder reikende straf krijgen, de eeuwige dood?  

Door deze schokkende uitspraken wil Jezus duidelijk maken hoe zwaar er getild word in het koninkrijk van God aan liefdeloos gedrag van de naaste. Wij denken ach iemand een beetje beschadigen, dat is toch nog lang geen doodslag. Jezus redeneert extreem andersom: het is niet de vraag of wij anderen het ergste besparen, maar of wij hen het beste gunnen. Daarmee wordt duidelijk dat gerechtigheid een relatiebegrip is. Het heeft betrekking op de verhoudingen van mensen onder­ling en tussen God en de mensen. Het kan dus dan ook niet zo zijn, dat als je naar de tempel gaat, het heiligdom van God,  waar normaal gesproken de relatie tussen God en mens hersteld en gevierd en beleden wordt, dat je de verstoorde houding met de ander kunt laten voor wat die is. Zelfs als, zoals we lazen, een ander wat tegen jou heeft. Verwijten heeft naar jou. Dan nog moet jij je eerst verzoenen met die ander en ook nog eens de eerste stap zetten.  

Jezus vraagt ons om ge­rechtigheid met een kop erop. Meer dan het gewone.   Hij  laat hier zien wat het verschil is tussen gewone gerechtigheid, je aan de voorschriften en de regels houden, fatsoenlijk en degelijk zijn en meer dan dat: overvloedige gerech­tigheid.

Is Jezus daarmee ook niet een man van twee werelden? Van onze hedendaagse  samenleving en het land van ooit? De wereld van ons gewone stervelingen en de wereld van God en zijn koninkrijk? Als geen ander heeft Hij ze ook juist met elkaar weten te verbinden. Laten we Hem daarin volgen. Amen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.