Preek van de Kerstmorgen

Jesaja 52, 7 – 10
Lucas 2, 15 – 20

I
Wat was het weer mooi gisterenavond in de Nieuwe Kerk! Sfeervol. Dit oude monument past de Kerstnacht als een jas. Als je het ezeltje Eppo tijdens de Kinderkerstnacht in zijn stal ziet staan, pal tegen de dooptuin aan, dan denk je niet: ‘Wat doet die ezel hier?’ Die ezel hoort er gewoon. Na afloop is iedereen in de weer om het stro uit de kieren van de houten vloer te halen en de kerk klaar te maken voor de Kerstnachtdienst. Vaders en moeders, die dan nog een keer komen; Stadjers in alle soorten en maten; mensen die op dat late uur vooral de oude monumenten opzoeken om het geboorteverhaal te horen en om ruimte te maken voor gevoelens van heimwee en verlangen. De Kerstnacht is spelen met donker en licht en beschutting zoeken in traditie.

Maar goed. Genoeg over gisteren. Vandaag is vandaag. Wij hebben Mattijs die achter de vleugel de kerstliederen speelde, die wij graag wilden zingen op deze Kerstmorgen. En wij hebben de Cantorij van de Nieuwe Kerk, die de viering van de liturgie mee draagt en optilt, nu wij het weer zonder de engelen van de Kerstnacht moeten doen. En we hebben elkaar, niet te vergeten. Dat roept de vraag op: Wat is de kracht van de Kerstmorgen? Is hij meer dan de uitloop van de Kerstnacht? Helpt deze morgen ons om vooruit te kijken, of kijken we slechts met weemoed over onze schouder of we nog ergens engelen zien en hemels licht?

‘Soms was de nacht zo wonderschoon, dat hij de ochtend kon verdragen,’ dichtte Willem Wilmink. Het is een regel uit het liedje ‘De meisjes uit vervlogen dagen’. Het was het thema van de Kerstnachtdienst. Maar het is ook het thema voor vanochtend. Houdt de morgen het? Kan die op eigen benen staan? Kunnen we vooruit zonder engelen en met een hemel die weer potdicht zit? Vandaag en morgen gaat het nog wel, maar de wereld in januari, dat is andere koek. Heeft het kerstevangelie ook dan nog iets te zeggen?

II
‘Hoe welkom is de vreugdebode die over de bergen komt aangesneld, die vrede aankondigt en goed nieuws brengt,’ jubelt Jesaja. Goed nieuws, daar zitten wij op te wachten. Vertel het ons! En houd het niet bij mooie woorden. Want het woord ‘vrede’ hebben we al genoeg gehoord. ‘Je God is koning!,’ roept de vreugdebode Jeruzalem toe. En je zou hem willen vragen: ‘Waar dan?’ ‘Hoe dan?’ Voor die vragen hoeven we ons niet te schamen. Zo overduidelijk is het komen van God niet. Jeruzalem heeft zich die vragen ook gesteld. Dringender nog dan wij. Jeruzalem zat kapot. Ook letterlijk. ‘Ruïnes van Jeruzalem,’ zo spreekt de profeet de stad aan. Ogen speuren vanuit de puinhopen naar alle kanten. Maar er is geen God te zien.

Vanmorgen lezen we het verhaal over de herders naast de profetie van Jesaja. In de kerstnacht waren de engelen de vreugdeboden die het goede nieuws kwamen brengen. Je wist waar je kijken moest. De hemel ging open. Op kerstmorgen zijn het de herders die het volk verbaasd doen staan met hun boodschap over het kind. Het is allemaal veel meer verborgen. Het komen van God vertaalt zich in het kind dat zich laat vinden in een voederbak. En Bethlehem speelt even voor Jeruzalem. Moet dit ‘m zijn? Dit kind in dit onooglijk oord?

III
Het komen van God ontgaat je zo maar. Je hebt herders nodig om het goede nieuws tot je te kunnen nemen. Wie over de schouder blijft kijken, op zoek naar engelen en een geopende hemel, die zal nooit het antwoord vinden op vragen als: ‘Waar is God dan?’ en ‘Wanneer grijpt hij eindelijk eens in?’ Hoe wonderschoon de nacht ook was, uiteindelijk heeft hij de ochtend nodig om die met zijn schoonheid te kunnen bekleden. En dat is dan ook direct het antwoord op de vraag of die wonderschone nacht de ochtend kan verdragen. Nou en of! Hij heeft de ochtend nodig om niet verbannen te worden naar het rijk der fabelen. De Kerstnacht zonder de Kerstmorgen is niet veel meer dan feestverlichting in midwinter.

Want het gaat om het kind in de voederbak, dat onderweg geboren is omdat het de rust van een thuis niet gegund werd. Het gaat met kerst niet over mooi en over de hemel op aarde. Zeker, het kerstevangelie is geweldig nieuws! Mooier dan wij durfden dromen. En de hemel is zich vannacht te buiten gegaan en heeft de nacht in Gods volle licht gezet. Allemaal waar. Maar de hemel en het evangelie willen ons niet gevangen houden in perfecte schoonheid. De hemel weet al lang dat het niets oplost als wij ons aan het licht vergapen. Niet de hemel is de norm voor de aarde. Nee, trouw aan de aarde is de norm voor de hemel. Daarom ging de hemel zich te buiten, daar bij de herders in de nacht.

Het grijze licht van een decembermorgen, dat nauwelijks licht mag heten, brengt ons dichter bij het kind van Bethlehem, dan de glorie van de kerstnacht. Begrijp me goed, ik zeg dat niet om het feest van het licht te vergallen. Steek de kaarsen aan vandaag. Laat de feestverlichting zijn werk doen. Maar doe het niet omdat je denkt weg te moeten lopen voor de grauwsluier die over de aarde ligt. Doe het om te vieren dat God zich met deze geschonden wereld verzoend heeft; dat hij hier geboren wilde worden. En weet u waarom? Omdat jij er ook geboren bent, hulploos kind. In een wereld, verloren in schuld.

De kerstnacht is er niet om zo lang mogelijk vast te houden. Ze is bestemd om voorbij te gaan als alle andere nachten. Wij mensen gaan ook voorbij. Maar niet zonder het kind gevonden te hebben, waarin God ons aankijkt en ons vraagt Hem te omarmen zoals Hij ons omarmd heeft. Neem mij in jouw handen, vraagt God. Handen waarmee je anderen van je weg hebt geduwd, maar die ook kunnen zorgen en strelen. Leg mij aan je hart, waarin jouw ik zo groot geworden is dat het bang is voor ieder ander. Neem mij in jouw handen. Leg mij aan jouw hart. Ik wil nergens anders zijn dan daar bij jou. En maak je daarbij in hemelsnaam niet mooier dan je denkt te zijn. Want als Ik daarvoor had moeten komen, was ik wel gebleven waar ik was. Niet de hemel is eeuwig. Maar mijn liefde voor jou.

IV
Het is die liefde, die de herders in beweging zet uit de nacht naar de morgen. Zij nemen de rol van de engelen over en worden getuigen van het goede nieuws dat de redder van de wereld is geboren. Het is bijna hilarisch te noemen. Hun onbetrouwbaarheid was spreekwoordelijk. Een herder oproepen als getuige in een rechtszaak was zinloos. Er ging bij voorbaat een streep door hun getuigenis. Er werd te veel gejat en verhandeld tijdens het waken over de kuddes van de baas. Waardoor de hele beroepsgroep ten dienste van een eerlijke rechtsgang collectief op de zwarte lijst werd gezet.

Deze mensen werden door God uitgekozen om jou en mij naar het kind te leiden. Ja, dat verbaast ons boven mate. Wie wil daar nou aan, zo lang je nog heil ziet in de andere kant op lopen, richting de hemel, omdat je van mening bent dat jouw naam toch wel ergens in het grote boek van God moet staan? Maar wie moe is van het verbloemen en in de spiegel van de herders zichzelf herkent, die laat zich verleiden om met de herders mee op pad te gaan. In het schaarse licht van de ochtend. Dicht op elkaar. Want op eigen kracht, kom je niet bij het kind. Je hebt daarvoor de ander nodig. En de ander jou.

Wat gaan we zien? Een pasgeboren kind, jazeker. Maar letterlijk staat er: ‘Laten we naar Bethlehem gaan om te zien het Woord dat is geschied en dat de Heer ons heeft bekend gemaakt.’ Ook als het kind de doeken en de voederbak ontgroeid is, blijft het kerstevangelie van kracht. Het Woord is geschied en laat blijvend van zich horen. Omdat het jou zoekt. Zelfs als het kind de kribbe heeft ingeruild voor het kruis, blijft het van kracht. ‘Gij hebt dat Woord nooit meer teruggenomen,’ klonk hier aan het begin van deze dienst.

Wonderschoon is dat Woord. Mooier dan de hemel en de engelen bij elkaar. Voortaan gaat de ochtend van elke nieuwe dag boven de kerstnacht uit. ‘Dit Woord, dit uitgesproken licht blijft ons een wachter in de nacht,’ sprak u vanmorgen samen uit. Daarom is er geen reden meer om bij jezelf vandaan te vluchten. Er is niets meer om bang voor te zijn.

In de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest. Amen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.